1500+ समानार्थी शब्द मराठी | Synonyms in Marathi 2026

समानार्थी शब्द म्हणजे काय? | Synonyms Meaning in Marathi

Synonyms meaning in Marathi म्हणजे समानार्थी शब्द किंवा प्रतिशब्द. ज्या शब्दांचा अर्थ सारखाच असतो पण स्पेलिंग आणि उच्चार वेगळा असतो, त्यांना समानार्थी शब्द म्हणतात.

सोप्या भाषेत: समान अर्थ असलेल्या शब्दांना samanarthi shabd म्हणतात.

व्याख्या | Definition

“दोन किंवा अधिक शब्दांचा अर्थ एकच असतो पण त्यांचे रूप वेगळे असते, अशा शब्दांना समानार्थी शब्द म्हणतात.”

उदाहरण | Examples

• सूर्य = दिनकर, रवी, भास्कर, भानु, दिवाकर, मार्तंड, आदित्य, प्रभाकर
• पाणी = जल, नीर, तोय, उदक, वारी, सलील, अंबु, जीवन
• आकाश = गगन, नभ, अंबर, व्योम, आभाळ, अंतरीक्ष, ख

या सर्व शब्दांचा अर्थ एकच आहे, पण वापर वेगळा आहे.

समानार्थी शब्द का महत्वाचे आहेत? | Importance of Synonyms

1. परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त

MPSC, STI/PSI, Police Bharti, Talathi, Forest Guard, आरोग्य विभाग या सर्व स्पर्धा परीक्षांमध्ये मराठी भाषेतून 15-20 गुण समानार्थी शब्दांवर येतात.

2. लेखन कौशल्य वाढवते

समानार्थी शब्दांचा वापर केल्याने तुमचे निबंध, पत्र, आणि लेखन अधिक प्रभावी होते.

3. भाषा समृद्ध होते

एकाच शब्दाची पुनरावृत्ती टाळता येते आणि भाषा सुंदर बनते.

4. साहित्य समजून घेणे सोपे

मराठी साहित्य, कविता, कथा यांमध्ये अनेक प्राचीन आणि तत्सम शब्द वापरले जातात. समानार्थी शब्द माहीत असल्यास साहित्य सहज समजते.

5. व्यावसायिक संवाद सुधारतो

कार्यालयीन पत्रव्यवहार, अहवाल लेखन यामध्ये योग्य शब्दांचा वापर महत्वाचा असतो.

समानार्थी शब्दांचे प्रकार | Types of Synonyms in Marathi

1. पूर्ण समानार्थी शब्द (Absolute/Complete Synonyms)

ज्या शब्दांचा अर्थ पूर्णपणे सारखाच असतो आणि कोणत्याही संदर्भात वापरता येतो.

उदाहरणे:

• बाप = वडील = पिता = जनक
• आई = माता = माय = जननी
• घर = गृह = सदन = निवास

2. अर्धवट समानार्थी शब्द (Partial/Near Synonyms)

ज्या शब्दांचा अर्थ जवळजवळ सारखा असतो पण संदर्भानुसार बदलू शकतो.

उदाहरणे:

• प्रेम = माया = स्नेह = अनुराग (प्रत्येकाचा सूक्ष्म फरक आहे)
• क्रोध = राग = संताप = कोप (तीव्रतेत फरक)

3. तत्सम शब्दांचे समानार्थी (Sanskrit-derived)

संस्कृत मूळ असलेले शब्द ज्यांचे मराठीत समानार्थी आहेत.

उदाहरणे:

• नेत्र = डोळा
• कर्ण = कान
• पाद = पाय
• वदन = तोंड

4. तद्भव शब्दांचे समानार्थी (Marathi-origin)

मूळ मराठी शब्द ज्यांचे समानार्थी आहेत.

उदाहरणे:

• डोंगर = पर्वत = गिरी = शैल
• झाड = वृक्ष = तरु = पादप

1500+ समानार्थी शब्द संग्रह | Complete Marathi Synonyms List

अ वरील समानार्थी शब्द

1. अग्नी = आग, अनल, पावक, वन्ही, विस्तव, हुतासन, वह्नी, कृशानु
2. अंधार = काळोख, तम, तिमिर, तमस, अंधकार, तामस
3. अमृत = सुधा, पीयूष, अमी, सोम, अमिय, पारावत
4. अर्जुन = पार्थ, धनंजय, फाल्गुन, कौंतेय, सव्यसाची, कृष्णसखा
5. अश्व = घोडा, हय, तुरग, वाजी, वारू, अश्वक, हयंद
6. अंतरिक्ष = आकाश, अवकाश, अंतराळ, व्योम
7. आकाश = गगन, नभ, अंबर, व्योम, ख, आभाळ, अंतरीक्ष, नभस्थल
8. आनंद = हर्ष, मोद, तोष, प्रमोद, आमोद, संतोष, सुख, उल्लास
9. आई = माता, जननी, माय, मातोश्री, जन्मदात्री, अंबा, महतारी
10. आयुष्य = जीवन, आयु, वय, उमर, जीवित, प्राण
11. आरसा = दर्पण, मुकुर, प्रतिबिंब
12. आश्चर्य = नवल, विस्मय, अचंबा, कौतुक, आश्चर्यचकित
13. आठवण = स्मरण, स्मृती, आठवणी, स्मरणे
14. अभिमान = गर्व, अहंकार, दर्प, मान, मद
15. अपराध = गुन्हा, दोष, चूक, त्रुटी

इ, ई वरील समानार्थी शब्द

16. इंद्र = देवेंद्र, शक्र, सुरेंद्र, पुरंदर, वासव, सहस्त्राक्ष, देवराज
17. इच्छा = कामना, अभिलाषा, वासना, इराडा, लालसा, आकांक्षा
18. ईश्वर = देव, भगवान, परमेश्वर, प्रभु, ईश, परमात्मा
19. इतिहास = वृत्तांत, चरित्र, घटना, कथा

उ, ऊ वरील समानार्थी शब्द

20. उदक = पाणी, जल, नीर, तोय, वारी
21. उद्यान = बाग, बगीचा, वाटिका, उपवन, प्रमोदवन
22. उत्सव = सण, समारंभ, महोत्सव, उत्सवी
23. उदय = उगवणे, उदित होणे, उदयास्त
24. ऊन = सूर्यप्रकाश, उष्णता, तप, ताप
25. ऋषी = मुनी, साधू, तपस्वी, संन्यासी

ए, ऐ वरील समानार्थी शब्द

26. एकता = ऐक्य, संघटन, एकजूट, सामंजस्य
27. ऐश्वर्य = संपत्ती, वैभव, श्रीमंती, समृद्धी

क वरील समानार्थी शब्द

28. कमळ = पंकज, अंबुज, राजीव, सरोज, पद्म, पुष्कर, नलिनी, पयोज, जलज
29. कान = कर्ण, श्रवण, श्रोत्र, कर्णपुट
30. कावळा = काक, वायस, एकाक्ष, काग
31. काळोख = अंधार, तम, तिमिर, तामस
32. किरण = कर, रश्मी, अंशु, मयूख, मरीची
33. किल्ला = गड, दुर्ग, तट, कोट
34. कृपा = दया, अनुग्रह, करुणा, कृपाळूता
35. कृषक = शेतकरी, शेतकारी, कृषिवल, रयत
36. क्रोध = राग, कोप, रोष, संताप, त्वेष, कोपभावना
37. कोमल = मऊ, मृदु, सुकुमार, कोवळे
38. कष्ट = मेहनत, परिश्रम, श्रम, त्रास
39. काळजी = चिंता, फिकीर, विवंचना, दुश्चिंता
40. कपाळ = ललाट, भाल, निढळ, मस्तक

ग वरील समानार्थी शब्द

41. गणपती = गजानन, वक्रतुंड, लंबोदर, विघ्नहर्ता, विनायक, गणेश, एकदंत, मूषकवाहन
42. गाय = धेनु, गो, गोमाता, कामधेनु, सुरभी
43. गरुड = खगेंद्र, पक्षीराज, वैनतेय, सुपर्ण, विष्णुवाहन
44. गंगा = जाह्नवी, भगीरथी, देवनदी, सुरसरिता, विष्णुपदी
45. गोष्ट = कथा, कहाणी, आख्यान, वृत्तांत
46. गुरु = शिक्षक, आचार्य, मार्गदर्शक, उपाध्याय
47. गर्व = अभिमान, अहंकार, दर्प, मान
48. गौरव = सन्मान, अभिनंदन, सत्कार, मान
49. गरज = आवश्यकता, जरुरी, निकड, अपेक्षा
50. गहन = खोल, दाट, घन, सखोल

च वरील समानार्थी शब्द

51. चंद्र = इंदु, शशी, सोम, निशाकर, राका, कलाधर, हिमांशु, चंद्रमा
52. चेहरा = मुख, वदन, तोंड, आनन, मुखमंडल
53. चांदणे = चंद्रिका, कौमुदी, ज्योत्स्ना, चांदणी
54. चारू = सुंदर, मोहक, आकर्षक, लावण्यमय
55. चेतना = जीवनशक्ती, चैतन्य, जागृती
56. चित्र = प्रतिमा, छायाचित्र, तस्वीर, चित्रकला
57. चमत्कार = आश्चर्य, अलौकिक, किमया, चमक

ज वरील समानार्थी शब्द

58. जमीन = भूमी, भु, धरा, पृथ्वी, धरती, वसुधा, भूभाग
59. जल = पाणी, नीर, उदक, अंबु, तोय, सलील, वारी, जीवन
60. झाड = वृक्ष, तरु, पादप, दृम, रुख, वनस्पती
61. जीवन = आयुष्य, प्राण, जीव, जिंदगी
62. जयघोष = जयजयकार, विजयोल्लास, जयनाद
63. ज्ञान = विद्या, शहाणपण, बुद्धी, प्रज्ञा
64. जरब = धाक, दरारा, वचक, भीती
65. जगत = विश्व, संसार, जग, लोक, भुवन
66. जन = लोक, माणसे, प्रजा, जनता

ड, ढ वरील समानार्थी शब्द

67. डोळा = नयन, नेत्र, लोचन, अक्षि, चक्षु, दृग, विलोचन
68. डोके = मस्तक, शीर, मुर्धा, शीर्ष, मुंडक, कपाल
69. ढग = मेघ, जलद, अंबुद, पयोधर, वारिद, नीरद, घन
70. डोंगर = पर्वत, गिरी, शैल, अद्री, नग, अचल
71. डौल = ऐट, रुबाब, दिमाख, थाट

त वरील समानार्थी शब्द

72. तलवार = खडग, कृपाण, असी, शमशीर, खांडा
73. तारे = नक्षत्र, तारका, उडुगण, तारांगण
74. तृण = गवत, तण, दूर्वा
75. तृषा = तहान, पिपासा, लालसा
76. तलाव = सरोवर, तड़ाग, तटाक, जलाशय
77. तात = बाप, पिता, वडील, जनक
78. तोंड = मुख, वदन, आनन, तुंड
79. त्रास = कष्ट, पीडा, यातना, दुःख
80. तेज = प्रकाश, चमक, दीप्ती, आभा

द वरील समानार्थी शब्द

81. दिवस = दिन, वार, वासर, अह, दिवा
82. देव = सुर, अमर, देवता, ईश्वर, ईश, दैवत
83. देऊळ = मंदिर, देवालय, राऊळ, प्रासाद, देवघर
84. दूध = क्षीर, पय, दुग्ध, गोरस, स्तन्य
85. धन = संपत्ती, द्रव्य, संपदा, दौलत, वित्त, पैसा
86. दीन = गरीब, दरिद्री, निर्धन, कंगाल
87. दया = कृपा, करुणा, अनुग्रह, दयाळूपणा
88. दुःख = क्लेश, वेदना, पीडा, यातना, व्यथा
89. दुर्ग = किल्ला, गड, कोट
90. दंत = दात, दंतक, रदन

न वरील समानार्थी शब्द

91. नदी = सरिता, तटिनी, तरंगिणी, प्रवाहिनी, स्रोतस्विनी
92. नवरा = पती, भर्ता, वल्लभ, कांत, धव, स्वामी
93. नोकर = सेवक, दास, चाकर, भृत्य, किंकर
94. नाव = होडी, नौका, तर, तरी, जहाज
95. नमस्कार = प्रणाम, नमन, वंदन, अभिवादन
96. निर्जन = ओसाड, एकाकी, निर्मनुष्य
97. नेता = पुढारी, नायक, अग्रणी, मार्गदर्शक
98. निर्मळ = स्वच्छ, शुद्ध, पवित्र
99. नयन = डोळा, नेत्र, लोचन, अक्षि

प वरील समानार्थी शब्द

100. पत्नी = बायको, भार्या, अर्धांगी, कांता, दारा, जाया, कलत्र, सहधर्मिणी
101. पक्षी = पाखरू, खग, विहग, पक्षि, द्विज, अंडज, विहंग
102. पर्वत = डोंगर, गिरी, नग, शैल, अद्री, अचल, पहाड
103. पाणी = जल, नीर, उदक, अंबु, तोय, सलील, वारी, जीवन, पय
104. पान = पत्र, पर्ण, पल्लव, दळ, पत्रक
105. पुष्प = फूल, सुमन, कुसुम, प्रसून, सुम
106. पृथ्वी = धरती, धरणी, वसुंधरा, भूमी, भू, मही, धरा, क्षिती, पृथ्वी
107. प्रेम = प्रीती, माया, स्नेह, अनुराग, लोभ, प्रेमभाव
108. पोपट = शुक्र, राघू, रावा, किर, पोपट
109. पाय = पद, पाद, चरण, पग
110. पुत्र = मुलगा, सूत, तनय, नंदन, बालक
111. पिता = बाप, वडील, जनक, तात, जन्मदाता
112. पराक्रम = शौर्य, वीरता, पौरुष, शूरता

फ वरील समानार्थी शब्द

113. फुल = पुष्प, सुमन, कुसुम, सुम, प्रसून
114. फळ = फळं, फल, पिक

ब वरील समानार्थी शब्द

115. बाप = वडील, पिता, जनक, तात, जन्मदाता
116. बाण = शर, बान, तीर, सायक, इषु, शरासन
117. बाग = उद्यान, बगीचा, उपवन, वाटिका, वनिका
118. बळ = शक्ती, जोर, सामर्थ्य, ताकद, बलाढ्यता, पराक्रम
119. ब्रह्मा = चतुरानन, कमलासन, विधाता, स्रष्टा, विरंची, प्रजापती
120. बायको = पत्नी, भार्या, गृहिणी, अर्धांगी
121. बुद्धी = प्रज्ञा, ज्ञान, मती, धी, विवेक
122. बेडूक = मंडूक, दरदुर, भेक
123. बैल = वृषभ, खोड, पोळ, गोवत्स

भ वरील समानार्थी शब्द

124. भाऊ = भ्राता, बंधु, अनुज, अग्रज, सहोदर
125. भुंगा = भ्रमर, मधूप, अली, मधुकर, भृंग, मिलिंद, षट्पद
126. भूक = क्षुधा, बुभुक्षा, अशनतृष्णा
127. भू = पृथ्वी, धरा, धरती, जमीन
128. भय = भीती, दरारा, धास्ती, वचक
129. भगवान = ईश्वर, देव, परमेश्वर, प्रभु
130. भरभराट = उत्कर्ष, प्रगती, समृद्धी, विकास

म वरील समानार्थी शब्द

131. माणूस = मनुष्य, मानव, मनुज, नर, मर्त्य
132. माता = आई, जननी, मातोश्री, अंबा
133. मार्ग = रस्ता, पथ, वाट, मग, पंथ, मार्ग
134. मासा = मच्छ, मत्स्य, मिन, झष, मीन
135. मित्र = मैत्र, दोस्त, सखा, मीत, सवंगडी, साथीदार, स्नेही
136. मुलगा = पुत्र, सूत, तनय, आत्मज, नंदन, बालक, लेक
137. मुलगी = कन्या, सुता, दुहिता, तनया, आत्मजा, नंदिनी, लेक
138. मोर = मयूर, केकी, कलापी, शिखी, नीलकंठ
139. मुनी = ऋषी, साधू, संन्यासी, तपस्वी
140. महिमा = गौरव, मोठेपणा, वैभव, महत्त्व
141. मंदिर = देऊळ, देवालय, राऊळ, देवघर
142. मधुर = गोड, मिठी, सुरेल

य वरील समानार्थी शब्द

143. युद्ध = लढाई, संग्राम, समर, युध, संगर, रण, झुंज, युद्धं
144. यज्ञ = होम, याग, मख, हवन
145. यातना = वेदना, पीडा, दुःख, त्रास
146. यश = कीर्ती, प्रसिद्धी, नाव, ख्याती

र वरील समानार्थी शब्द

147. रस्ता = मार्ग, पथ, वाट, पंथ, मग
148. राजा = नृप, भूप, नरेश, भूपती, नृपती, महीपाल, राव, नरेंद्र
149. रात्र = रात, रजनी, निशा, यामिनी, रात्रि, राजानी
150. राक्षस = दानव, असुर, दैत्य, निशाचर, रक्षस
151. राग = क्रोध, कोप, रोष, संताप
152. रुबाब = ऐट, डौल, दबदबा, धाक

ल, व वरील समानार्थी शब्द

153. लक्ष्मी = श्री, रमा, कमला, इंदिरा, पद्मा, हरिप्रिया
154. लोक = जन, प्रजा, जनता, माणसे
155. लाज = शरम, लज्जा, संकोच
156. वारा = वायु, वात, पवन, अनिल, समीर, मरुत, मारुत
157. वानर = माकड, कपि, मर्कट, शाखामृग
158. वाघ = व्याघ्र, शार्दूल, केशरी, बाघ
159. विष्णू = नारायण, माधव, केशव, गोविंद, हरी, वासुदेव, श्रीपती
160. वस्त्र = कपडे, वसन, पट, अंबर
161. विद्या = ज्ञान, शिक्षण, शास्त्र
162. वीज = विद्युत, चपला, तडित, बिजली, सौदामिनी

श, स वरील समानार्थी शब्द

163. शंकर = महादेव, शिव, त्र्यंबक, महेश, रुद्र, भोलेनाथ, नीलकंठ
164. शेतकरी = कृषक, शेतकारी, कृषिवल, रयत
165. शिक्षक = गुरु, आचार्य, शास्त्री, गुरुजी
166. शाळा = विद्यालय, पाठशाळा, शिक्षणालय
167. शांती = शांतता, सुख, चैन, विश्रांती
168. सिंह = सिंग, केसरी, मृगराज, वनराज, मृगेंद्र
169. समुद्र = सागर, सिंधु, उदधी, जलधी, रत्नाकर, पयोधी, वारिधी
170. साप = सर्प, उरग, अहि, भुजंग, पन्नग, फणी
171. सूर्य = रवी, भास्कर, दिवाकर, दिनकर, भानु, आदित्य, मार्तंड, प्रभाकर
172. सोने = सुवर्ण, कनक, कांचन, स्वर्ण, हेम, हिरण्य
173. स्त्री = महिला, नारी, वनिता, अबला, ललना, कामिनी, स्त्रिय
174. सरस्वती = वाणी, शारदा, भारती, वीणापाणी
175. संसार = जग, जगत, विश्व, भुवन, लोक
176. सुख = आनंद, संतोष, आराम, सौख्य

ह वरील समानार्थी शब्द

177. हत्ती = हस्ती, गज, कुंजर, मतंग, द्विरद, करी, गजराज
178. हरीण = मृग, सारंग, कुरंग, हरीन, हरण
179. हात = हस्त, कर, पाणी, बाहु, भुज, हात
180. होडी = नाव, नौका, तर, तरी, बोट
181. हनुमान = पवनपुत्र, मारुती, अंजनीसुत, महावीर, बजरंगबली
182. हिरवा = हरित, पालवी, हरभरा
183. हिम = बर्फ, तुषार, हिवाळा

व्याकरणदृष्ट्या समानार्थी शब्द | Grammatical Classification

संज्ञा शब्दांचे समानार्थी (Noun Synonyms)

व्यक्ती (Person):

• राजा = नृप, नरेश, भूपाल
• गुरु = शिक्षक, आचार्य
• शत्रू = वैरी, अरी, रिपू

वस्तू (Objects):

• तलवार = खडग, असी, कृपाण
• आरसा = दर्पण, मुकुर
• घर = गृह, सदन, निवास

ठिकाण (Places):

• मंदिर = देऊळ, देवालय
• शाळा = विद्यालय, पाठशाळा
• गाव = ग्राम, खेडे

विशेषण शब्दांचे समानार्थी (Adjective Synonyms)

रंग (Colors):

• लाल = रक्तवर्ण, ताम्र, रातरंग
• पांढरा = शुभ्र, धवल, श्वेत
• काळा = श्याम, कृष्ण, काळसर

गुण (Qualities):

• सुंदर = सुरेख, रम्य, मनोहर
• चांगला = उत्तम, श्रेष्ठ, सु
• वाईट = अधम, निकृष्ट, दुष्ट

क्रियापद समानार्थी (Verb Synonyms)

• येणे = आगमन होणे, उपस्थित होणे
• जाणे = गमन करणे, निघणे
• बोलणे = सांगणे, उच्चारणे, भाषणे

परीक्षोपयोगी समानार्थी शब्द | Exam-Important Synonyms

MPSC राज्यसेवा परीक्षेसाठी Top 100

देव-देवता संबंधित:

1. गणेश = विघ्नहर्ता, गजानन, एकदंत, लंबोदर
2. शिव = महादेव, त्र्यंबक, नीलकंठ, शंकर
3. विष्णू = नारायण, हरी, माधव, केशव
4. लक्ष्मी = श्री, कमला, पद्मा, रमा
5. सरस्वती = वाणी, शारदा, भारती

निसर्ग संबंधित: 6. सूर्य = रवी, दिवाकर, भास्कर, आदित्य 7. चंद्र = इंदु, शशी, सोम, निशाकर 8. पाणी = जल, नीर, उदक, तोय 9. आकाश = गगन, नभ, अंबर, व्योम 10. पृथ्वी = धरा, भूमी, वसुधा, धरणी

STI/PSI परीक्षेसाठी महत्वाचे शब्द

कायदा-सुव्यवस्था:

• गुन्हा = अपराध, दुष्कृत्य
• न्याय = धर्म, इन्साफ, योग्यता
• नियम = कायदा, विधी, धर्म
• शिक्षा = दंड, सजा
• सुरक्षा = रक्षण, संरक्षण

Police Bharti साठी जरूरी

पोलीस कामकाज:

• तपास = चौकशी, छडा
• पकडणे = ताब्यात घेणे, अटक करणे
• रक्षण = संरक्षण, सुरक्षा
• गस्त = फेरी, निरीक्षण
• कैदी = बंदिवान, दोषी

Talathi Bharti साठी महत्वाचे

जमीन-जमा संबंधित:

• जमीन = भूमी, भू, धरा, जागा
• शेत = शेती, कृषीभूमी
• नोंद = नोंदणी, रेकॉर्ड
• मोजणी = सर्वेक्षण, मापन
• मालक = धनी, स्वामी

समानार्थी शब्द वापरताना सामान्य चुका | Common Mistakes

चूक 1: संदर्भ न पाहता वापर

❌ चुकीचे: त्याला माझ्यावर खूप लोभ आहे. ✅ बरोबर: त्याला माझ्यावर खूप प्रेम आहे.

स्पष्टीकरण: “प्रेम” आणि “लोभ” हे समानार्थी असले तरी “लोभ” हा शब्द भावनिक संदर्भात योग्य नाही.

चूक 2: अनावश्यक प्राचीन शब्द

❌ चुकीचे: मी दिवाकराच्या किरणांमध्ये विहार करीत होतो. ✅ बरोबर: मी सूर्यप्रकाशात फिरत होतो.

चूक 3: अति वापर

❌ चुकीचे: नीर पिऊन जल आणायला गेलो आणि उदक भरून आणले. ✅ बरोबर: पाणी पिऊन आणखी आणायला गेलो.

चूक 4: चुकीचे जोडणी

❌ चुकीचे: आकाश व्योममध्ये पक्षी उडत होते. ✅ बरोबर: आकाशात पक्षी उडत होते.

स्पष्टीकरण: “आकाश” आणि “व्योम” हे समानार्थी आहेत, दोन्ही एकत्र वापरू नका.

समानार्थी शब्द शिकण्याचे प्रभावी मार्ग | Effective Learning Methods

1. विषयानुसार गटबद्ध करा (Category-wise Learning)

देव-देवता:

• गणेश, शिव, विष्णू, लक्ष्मी, सरस्वती यांचे समानार्थी एकत्र शिका

निसर्ग:

• सूर्य, चंद्र, तारे, आकाश, पृथ्वी, पाणी

नातेसंबंध:

• आई, बाप, भाऊ, बहीण, मुलगा, मुलगी

2. Flashcard पद्धत

• एका बाजूला मूळ शब्द
• दुसऱ्या बाजूला 4-5 समानार्थी शब्द
• दररोज 20 cards पाहा

3. वाक्यात वापर (Sentence Formation)

प्रत्येक समानार्थी शब्दाचे स्वतंत्र वाक्य तयार करा:

• सूर्य: सूर्य पूर्वेला उगवतो.
• रवी: रविचे किरण गरम आहेत.
• भास्कर: भास्कर देवाला नमस्कार केला.

4. रोज 10-10 शब्द (Daily Practice)

• आठवडा 1: अ ते क (70 शब्द)
• आठवडा 2: ग ते ज (70 शब्द)
• आठवडा 3: त ते न (70 शब्द)
• आठवडा 4: प ते म (70 शब्द)
• आठवडा 5: य ते ह (70 शब्द)

महिन्यात 350+ शब्द!

5. मनोरंजक पद्धतीने शिका

• कविता बनवा
• गोष्टी लिहा
• मित्रांसोबत खेळा
• Quiz स्पर्धा आयोजित करा

6. Mobile Apps वापरा

• Marathi Dictionary Apps
• Vocabulary Building Games
• Daily Word Challenge Apps

परीक्षा प्रश्नांचे प्रकार | Exam Question Patterns

प्रकार 1: रिकाम्या जागा भरा (Fill in the Blanks)

प्रश्न: “सूर्य” चा समानार्थी शब्द _______ आहे.

पर्याय:

• अ) चंद्र
• ब) रवी ✓
• क) तारा
• ड) ढग

उत्तर: रवी

प्रकार 2: योग्य पर्याय निवडा (Multiple Choice)

प्रश्न: खालीलपैकी “पाणी” चा समानार्थी शब्द कोणता नाही?

• अ) जल
• ब) नीर
• क) अग्नी ✓
• ड) उदक

उत्तर: अग्नी

प्रकार 3: जोड्या लावा (Match the Following)

अ गट:

1. सूर्य
2. चंद्र
3. पक्षी
4. पाणी

ब गट: अ) खग ब) रवी क) इंदु ड) नीर

उत्तर: 1-ब, 2-क, 3-अ, 4-ड

प्रकार 4: खरे-खोटे (True/False)

प्रश्न: “वारा” आणि “पवन” हे समानार्थी शब्द आहेत.

उत्तर: खरे ✓

प्रकार 5: एकापेक्षा जास्त समानार्थी लिहा

प्रश्न: “राजा” या शब्दाचे किमान 3 समानार्थी शब्द लिहा.

उत्तर: नृप, भूप, नरेश

सराव प्रश्नसंच | Practice Question Set

Set 1: सोपे प्रश्न (Easy Level)

1. “आई” चा समानार्थी शब्द _______.
2. “घर” या शब्दाचे 2 समानार्थी लिहा.
3. “सूर्य” = _______
4. “पाणी” या शब्दाचे 3 समानार्थी शब्द लिहा.
5. “डोळा” चा समानार्थी कोणता?

उत्तरे:

1. माता/जननी/माय
2. गृह, सदन
3. रवी/दिवाकर/भास्कर
4. जल, नीर, उदक
5. नयन/नेत्र/लोचन

Set 2: मध्यम प्रश्न (Medium Level)

1. “गणेश” या शब्दाचे 5 समानार्थी लिहा.
2. “क्रोध” आणि “राग” यात काय फरक आहे?
3. “समुद्र” चे 4 समानार्थी शब्द लिहा.
4. “विष्णू” चे किती समानार्थी शब्द आहेत? कोणते?
5. खालील जोड्या लावा:
   • सूर्य → रवी
   • चंद्र → ?
   • पक्षी → ?

उत्तरे:

1. गजानन, विघ्नहर्ता, लंबोदर, एकदंत, विनायक
2. दोन्ही समानार्थी, तीव्रतेत थोडा फरक
3. सागर, सिंधु, रत्नाकर, जलधी
4. नारायण, हरी, माधव, केशव, गोविंद
5. चंद्र-इंदु, पक्षी-खग

Set 3: कठीण प्रश्न (Difficult Level)

1. “अमृत” या शब्दाचे तत्सम समानार्थी शब्द लिहा.
2. “पृथ्वी” या शब्दाचे 8 समानार्थी शब्द लिहा.
3. “भ्रमर” आणि “भुंगा” यात काय संबंध?
4. देवी लक्ष्मीचे 6 समानार्थी नावे लिहा.
5. “हत्ती” या प्राण्याचे संस्कृतमूलक समानार्थी शब्द लिहा.

उत्तरे:

1. सुधा, पीयूष, अमिय
2. धरा, धरती, धरणी, भूमी, वसुधा, मही, क्षिती, भू
3. समानार्थी शब्द आहेत
4. श्री, रमा, कमला, पद्मा, इंदिरा, हरिप्रिया
5. गज, कुंजर, मतंग, द्विरद, करी

विशेष विषयांवरील समानार्थी शब्द | Topic-wise Synonyms

देह अवयव (Body Parts)

• डोळा = नयन, नेत्र, लोचन, अक्षि
• कान = कर्ण, श्रवण, श्रोत्र
• नाक = नासिका, घ्राण
• तोंड = मुख, वदन, आनन
• हात = हस्त, कर, बाहु
• पाय = पाद, चरण, पद
• डोके = मस्तक, शीर, मुंडक

रंग (Colors)

• लाल = रक्तवर्ण, ताम्र, रातरंग
• काळा = श्याम, कृष्ण, काळसर
• पांढरा = शुभ्र, धवल, श्वेत
• हिरवा = हरित, पालवी, हिरवट
• निळा = नील, आसमानी

भावना (Emotions)

• आनंद = हर्ष, मोद, तोष
• दुःख = शोक, क्लेश, व्यथा
• क्रोध = राग, कोप, रोष
• प्रेम = माया, स्नेह, अनुराग
• भय = भीती, धास्ती, दरारा

नातेसंबंध (Relations)

• आई = माता, जननी, अंबा
• बाप = पिता, वडील, तात
• भाऊ = भ्राता, बंधु, सहोदर
• बहीण = भगिनी, स्वसा
• मुलगा = पुत्र, सूत, तनय
• मुलगी = कन्या, सुता, दुहिता

FAQ – वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

समानार्थी शब्द आणि प्रतिशब्द यात काय फरक आहे?

उत्तर: कोणताही फरक नाही. दोन्ही शब्दांचा अर्थ एकच आहे.

• समानार्थी शब्द = प्रतिशब्द = Synonyms दोन्ही संज्ञा एकाच concept साठी वापरल्या जातात.

किती समानार्थी शब्द पाठ केले पाहिजेत?

उत्तर:

• MPSC साठी: 500-700 शब्द
• Police Bharti: 300-400 शब्द
• Talathi: 250-350 शब्द
• STI/PSI: 400-500 शब्द

समानार्थी शब्द कसे लक्षात ठेवावेत?

उत्तर:

1. रोज 10-15 शब्द शिका
2. वाक्यात वापरा
3. Flashcards बनवा
4. विषयानुसार गट करा
5. मित्रांसोबत Quiz खेळा
6. रोज revision करा

समानार्थी शब्द आणि विरुद्धार्थी शब्द एकत्र शिकावे का?

उत्तर: होय! दोन्ही एकत्र शिकल्यास चांगले. उदाहरण:

• समानार्थी: सूर्य = रवी = दिवाकर
• विरुद्धार्थी: सूर्य ≠ चंद्र

कोणत्या पुस्तकातून समानार्थी शब्द अभ्यास करावा?

उत्तर:

• मराठी व्याकरण (10वी पर्यंत)
• MPSC मराठी भाषा पुस्तके
• Diamond Marathi Grammar
• Online resources व Apps

परीक्षेत समानार्थी शब्दांवर किती गुण येतात?

उत्तर:

• MPSC: 8-10 गुण (100 पैकी)
• Police Bharti: 5-8 गुण
• Talathi: 6-10 गुण
• STI/PSI: 10-15 गुण

निष्कर्ष | Conclusion

Synonyms in Marathi (समानार्थी शब्द / samanarthi shabd) हे मराठी भाषेचे अत्यंत महत्वाचे घटक आहेत. या 1500+ समानार्थी शब्दांचा अभ्यास केल्यास:

✅ परीक्षेत चांगले गुण मिळतील ✅ भाषा कौशल्य वाढेल ✅ लेखन सुंदर होईल ✅ साहित्य समजणे सोपे होईल ✅ संवाद प्रभावी होईल

आजपासून सुरुवात करा!